Bilişsel Davranışçı Terapi

      Bilişsel davranışçı terapi, genel tanımıyla; insanın bilişini etkileyen işlevsel olmayan/çarpıtılmış olumsuz düşüncelerin değiştirilmesi ve yerlerine olumlu düşüncelerin konmasıdır. Kısa süreli  ve etkili bir terapi türü olmasıyla bilinen BDT’nin , diğer terapi türlerinden ve psikiyatrik ilaçlardan daha etkili olduğu veya onlarla aynı etkiye sahip olduğu gösterilmiştir. BDT, çok farklı sosyo-ekonomik çevrelerdeki çocuk-genç-yetişkinleri içine alan oldukça geniş kapsamlı bir yaklaşımdır. Son 25-30 yıla da damgasını vuran BDT, yalnızca kişilerin o anki semptomlarını hızlı bir şekilde hafifletmekle kalmayıp kişilere ömür boyu yardımcı olacak olan iyi olma halini öğrettiği için de bir çok ruhsal sıkıntının tedavisinde kullanılmaktadır.

Bilişsel Davranışçı Terapinin geliştiricisi  Aaron Beck’e göre ‘İNSANLARI NESNELER DEĞİL, KAPILDIKLARI FİKİRLER HAREKETE GEÇİRİR’. Bu düşünceyle hareket eden BDT’ de asıl amaç, kişilerin olaylar karşısında sahip oldukları fikirlerin ‘o ana’ yani ‘şimdiye’ ait olmasıdır. Kalıcı iyileşmenin, kişinin temel varsayımlarını değiştirmesine bağlı olduğu düşünülmektedir.

BDT’ye göre geçmişteki deneyimlerden sahip olduğumuz olumsuz düşünceler şu anki  bilişlerimizi etkilediği noktada psikolojik sorunlar baş göstermektedir. Çarpıtılmış düşüncelerin yeniden değerlendirilmesi ve gerçekçi bir biçimde ele alınması bilişte düzelmeyi sağlar ve böylece sorunların çözümüne yardımcı olur.

Bilişsel Davranışçı Terapi Hangi Sorunlarda Kullanılabilir?

  • Anksiyete Bozuklukları
  • Depresyon
  • Panik Bozukluk
  • Obsesif Kompulsif Bozukluk (OKB)
  • Fobik Bozukluklar (yükseklik fobisi, sosyal fobi, agarofobi…)
  • Alkol ve Madde Kullanımı
  • Yeme Bozuklukları
  • Travma Sonrası Stres Bozukluğu (TSSB)
  • Cinsel İşlev Bozuklukları
  • Çift Terapisi ve Aile Terapisi
  • Evlilik Sorunları
  • Somatoform Bozukluklar
  • Hipokondriyazis

Esasında Bilişsel – Davranışçı Terapi sadece ruhsal sorunlar ile ilgilenmemektedir. Dengeli bir ruh sağlığı, stres yönetimi, problem çözme becerisi, gibi günlük hayatta her insana gerekli olan konularda da işe yaramaktadır.

Kimler Bilişsel Davranışcı Terapiye Uygundur?

  1. Danışanda mental retardasyon olmaması gerekmektedir: Danışanın otomatik düşünceleri ve duyguları arasında bağ kurabilecek yeterliliğe sahip olması gerekmektedir.
  2. Düşünce ve anılar ulaşılabilir olmalıdır: Travma sonrası stres bozukluğu, şizofreni ve/ veya borderline tanısı almış bireylerde anılar bastırılmış ve bu sebeple ulaşılamaz olabilir bu gibi durumlarda düşüncelere ulaşılamaması nedeniyle kişilere bilişsel davranışçı terapi uygulanması mümkün olmayabilir.
  3. Danışan terapistle ilişki kurarken direnç göstermemelidir: Danışanın terapistle ilişki kurmak istemediği durumlarda otomatik düşüncelere ve temel inançlara ulaşılamaz ve bu sebeple bilişsel davranışçı terapi, danışan için uygun olmayabilir.
  4. Danışan sorumluluk almaya hazır olmalıdır: Bilişsel davranışçı terapi süresince danışan ve terapist beraber aktif rol almalıdır. Danışanın rollerini ve rollerinin getirdiği sorumlulukları üstlenmediği durumlarda bilişsel davranışçı terapi uygulanamaz.
  5. Danışanda kronik psikiyatrik/ psikolojik hastalık bulunmamalıdır.
  6. Danışanın semptomlarını etkileyecek fiziksel bir rahatsızlığı  bulunmamalıdır.

BDT, genellikle öğrenilmiş olumsuz düşünce ve davranış kalıplarını değiştirme çabalarını içerir ve bunun için bir takım stratejiler kullanır. Bu stratejiler şunlardır:

  • Sorun yaratan düşüncedeki çarpıklığı keşfetmek ve bu düşünceyi gerçekliğin ışında yeniden değerlendirmeyi öğrenmek.
  • Durumlarla başa çıkabilmek için problem çözme becerilerini kullanmak.
  • Korkulardan kaçmak yerine onlarla yüzleşmek.
  • Zihnini sakinleştirmeyi öğrenmek.
  • Kişinin daha sonra kendi başına da sorunlarıyla baş etmesini ve düşüncelerini değiştirmesini sağlayacak baş etme stratejileri öğretmek.

BDT , kişinin kendi terapisti olmayı öğrenmesine büyük önem verir. Bu sebeple öğretilen başa çıkma stratejileriyle kişinin ömür boyu bilişini düzenlemesine yardımcı olur. Asıl amaç yaşamla daha etkili başa çıkabilmek için stratejiler geliştirmek ve danışana bunları öğretip hayatı boyunca kullanmasını sağlamaktır.

Bilişsel Davranışçı Terapi Seans Süreci

  • Daha geleneksel terapilerin aksine Bilişsel Davranışçı Terapide terapist sürekli olarak etkin ve hastayla devamlı olarak etkileşim içindedir.
  • BDT, problem odaklıdır.
  • Danışan ve terapist beraber çalışmak üzere belli bir problemi ele alır.
  • Danışan ve terapist aktif olarak süreci beraber yürütür.
  • Terapist danışanla amacı belirledikten sonra danışandan önemli konuları özetlemesini ve ev ödevlerini yapmasını bekler.
  • Bilişsel çarpıtmalar düzeldikten sonra iyileşme gerçekleşmeye başlar.
  • Sonrasında destekleyici görüşmelerle süreç sonlandırılır.

Bilişsel Davranışçı Terapide Uygulanan Teknikler Nelerdir?

  • Günlük tutma: Bu yöntemle kişinin davranışlarını, düşüncelerini izlemesi sağlanır.
  • Rahatlama egzersizleri
  • Farkındalık egzersizleri: Şimdiki ana odaklanmak esas alınarak yapılan egzersizlerdir.
  • Maruz bırakma egzersizleri: Fobi veya travma sonrası stres bozukluğu (TSSB) gibi rahatsızlıklarda kişinin nesneye veya duruma karşı olan abartılı korkusunu ve kaçınmasını engellemek için kişi, kendisini korkutan ve kaçındığı şeylerle yüzleştirilir.