Borderline Kişilik Bozukluğu Nedir? Belirtileri Nelerdir?

    bordeline kişilik bozukluğu belirtileri tedavisi

    Borderline kişilik bozukluğu, kişinin kendisi ve başkaları hakkında düşünme ve hissetme şeklini etkileyen, günlük yaşamda işlevsellik sorunlarına neden olan bir zihinsel bozukluktur. Benlik imajı sorunlarını, duygu ve davranışları yönetmede zorlukları ve istikrarsız ilişkiler örüntüsünü içerir.

    Borderline kişilik bozukluğuna sahip kişiler yoğun bir terk edilme korkusu yaşarlar. Yalnız kalmaya tahammül edemeyen borderline kişilikler öfke, dürtüsellik, sık sık değişen ruh halleri ve kalıcılığı olmayan ilişkiler kurmak şeklinde birtakım zorluklar yaşarlar. 

    Erken yetişkinlik döneminde başlayan borderline kişilik bozukluğuna sahip kişiler genç yetişkinlikte yoğun problemler yaşarken ilerleyen yaşlarda toplumsal kurallara uymamanın yarattığı olumsuz sonuçlar nedeniyle kademeli olarak iyileşme gösterebilirler. 

    Borderline kişilikler etkili bir psikoterapi süreci ve sosyal destek mekanizması sayesinde tatmin edici bir yaşam sürmeyi öğrenebilirler.

    Bu yazı esnasında belirtilerin bir kısmını kendinizde görüyor olabilirsiniz ancak bu borderline kişilik bozukluğuna sahip olduğunuz anlamına gelmez. Bir düzeye kadar bu belirtiler pek çok insanda bulunur.

    Borderline Kişilik Bozukluğu Nedir?

    Borderline kişilik bozukluğu, duygu düzenlemede, dürtü kontrolünde, kişilerarası ilişkilerde ve kendilik imajında yaygın bir kararsızlık modeliyle karakterize olan bir kişilik bozukluğudur.

    Klinik belirtiler arasında duygusal düzensizlik, dürtüsel saldırganlık, tekrarlayan kendine zarar verme davranışları ve kronik intihar eğilimleri yer alır. Nedensel faktörler kısmen bilinmektedir. Özellikle genetik yatkınlığın, fiziksel ve cinsel istismar gibi çocukluk dönemi yaşantılarının bozukluk üzerinde etkisi bulunmaktadır. 

    Genel popülasyonun yaklaşık %1 -2’sini etkileyen borderline kişilik bozukluğunda şiddetli psikososyal bozukluk ve intihara bağlı yüksek ölüm oranı görülür. Hastaların yaklaşık %10’unda intihar öyküsü vardır. Bu oran genel popülasyondan neredeyse 50 kat daha fazladır (Widiger ve Weissman, 1991).

    ABD’de yapılan araştırmalarda yetişkinlerin yaklaşık %2’sinde ve kadınlarda 3 kat daha fazla görülen borderline kişilik bozukluğu, İngiltere’de kişilik bozukluğu vakalarının % 0.7’sinde tanılanmıştır. Türkiye’de sıklığına yönelik yeterli bilgi yoktur (Swartz, Blazer, George ve Winfield, 1990).

    Borderline Kişilik Bozukluğu Belirtileri Nelerdir?

    Kişinin hislerini, davranışlarını, düşüncelerini ve diğerleriyle kurduğu ilişkileri etkileyen borderline kişilik bozukluğu birtakım semptomlarla kendini gösterir. Semptomlar şu şekilde sıralanabilir;

    • Borderline kişilikler yoğun düzey terk edilme korkusu hissederler. Gerçek ya da hayali bir ayrılık durumundan veya reddedilme ihtimalinden kurtulmak için önlem alırlar.
    • Borderline kişilikler karşılarındaki kişileri idealize edip sonra birdenbire o kişinin zalim olduğuna, kötü niyetli olduğuna inanabilirler.
    • Borderline kişiliklerin hayatlarında oluşturdukları hedefleri ve değerleri ani kararlarla, hızla değişebilir. 
    • Borderline kişilikler strese bağlı olarak paranoya epizodları yaşayabilirler, gerçekle olan temasları kesilebilir.
    • Borderline kişiliklerin dürtüsel davranışları arasında kumar oynama, dikkatsiz araba kullanma, sık sık korunmadan cinsel ilişki yaşama, aşırı yemek yeme, uyuşturucu kullanma gibi riskli davranışlar yer alır. Bu kişiliğe sahip olan insanlar aniden iyi bir işten ayrılabilir, olumlu bir ilişkiyi sonlandırabilir. Bu şekilde farkında olmadan kendilerini sabote ederler.
    • Borderline kişilikler herhangi bir ayrılık veya reddedilme durumunda kendine zarar verme davranışlarında bulunabilirler. Borderline kişilik bozukluğu vakalarında çoğunlukla intihar teşebbüsü görülür.
    • Borderline kişilikler yoğun mutluluk, öfke, utanç duygularını içeren, birkaç saatten birkaç güne kadar süren ruh hali değişimleri yaşarlar.
    • Borderline kişilikleri yaşamlarını derin bir boşluk hissiyle sürdürdüklerini ifade edebilirler.
    • Borderline kişilikler öfkelerini kontrol etmekte zorlanırlar, alaycı davranabilirler. Fiziksel ya da sözel şiddet uygulayabilirler.

    Borderline Kişilik Bozukluğunun Nedenleri Nelerdir?

    Pek çok psikolojik ve psikiyatrik bozukluklarda olduğu gibi borderline kişilik bozukluğunun da nedenleri tam olarak anlaşılmış değildir. Çocukluk döneminde istismar ve ihmal öyküsü bulunan kişilerin borderline kişilik bozukluğu açısından risk grubunda olduğunu söylemek mümkündür. 

    Çevresel faktörlerlerin yanı sıra ikizler ve ailelerle yapılan birtakım araştırmalar, kişilik bozukluklarının kalıtsal olabileceğini veya aile üyeleri arasında görülen diğer psikiyatrik bozukluklarla ilişkili olabileceğini düşündürmektedir.

    Birtakım araştırmalar ise duygu düzenleme, dürtüsellik ve saldırganlık davranışlarıyla ilişkili olarak birtakım beyin anomalilerinin etkisine vurgu yapmaktadır. 

    Borderline kişilik bozukluğunun nörokimyasallarla da ilişkili olduğu bilinmektedir. Özellikle neşeli ruh haline katkıda bulunan serotonin isimli nörokimyasal maddenin borderline kişiliklerde normal miktarda salgılanmadığı görülmektedir.

    Borderline Kişilik Bozukluğunun Görülme Sıklığı

    Yapılan araştırmalara göre borderline kişilik bozukluğu kadınlarda erkeklerden daha yaygındır. 

    Çocuk ve ergen örnekleminde yapılan bir araştırmaya göre borderline kişilik bozukluğunun 9-19 yaş arasında görülme sıklığı %11 iken 11-21 yaş arasında görülme sıklığı %7.8’dir (Swartz, Blazer, George ve Winfield, 1990).

    Borderline kişilik bozukluğu kız çocuklarında oğlan çocuklardan daha sık görülmektedir.

    Borderline Kişilik Bozukluğu Nasıl Teşhis Edilir?

    Amerikan Psikiyatri Birliği tanılamasına göre Borderline kişilik bozukluğu, genç erişkinlik döneminde başlar, farklı koşullar altında ortaya çıkar. Özellikle kişilerarası ilişkilerde, benlik algısında ve duygulanımda tutarsızlıkla karakterize olan borderline kişilik bozukluğu vakalarında dürtüsel eğilimler görülür. 

    Saldırganlık, değişkenlik, tutarsızlık, çökkünlük ve şiddete eğilimli olmak gibi pek çok kriz durumu borderline kişiliklerin hayatını domine eder.

    Borderline kişilikler diğerlerine yönelik manipülatiftir. Kendilerine zarar verme eğilimindedirler ve intihar teşebbüslerinde bulunurlar. 

    Önemli tanı ölçütlerinden biri olan duygusal dalgalanma ölçütüne göre borderline kişiliklerin duygu durumları saatler içinde hızla değişebilir veya nadiren birkaç gün ya da daha uzun süre değişmeden kalabilir. 

    Terk edilme korkusunun tetiklediği yoğun öfkeye bağlı olarak öfke patlamaları yaşarlar.

    Diğer kişilerle yakın, stabil ve anlamlı ilişkiler kurmakta zorlanan borderline kişiliklerin benlik bütünlüklerinde zayıflık ve boşluk duygusu vardır.

    Borderline kişiliklerin kendine zarar verme davranışlarının ardında kendini cezalandırma, acı veren duygulardan kurtulma, rahatlamayı sağlama ve kendini daha canlı hissetme gibi nedenler yer alır. Bu bağlamda kumar oynama, aşırı yeme, tehlikeli araba kullanma gibi dürtüsel davranışların altında da aynı nedenlerin yer aldığını söylemek mümkündür. 

    Borderline kişiliklerde öfke, üzüntü, utanç, panik, yalnızlık ve kronik boşluk duygularını içeren yoğun duygulanım hali görülür. Bu kişiler duygularını çok yönlü ve yoğun yaşarlar. Duygular büyük bir hızla ve akıcılıkla yer değiştirebilir.

    Borderline kişilerde depersonalizasyon, derealizasyon, şüphecilik, sanrılar ve halüsinasyonlar gibi birtakım bozulmuş bilişler mevcuttur.

    Borderline kişilikler dürtüseldirler. Kasıtlı olarak kendilerine zarar verebilirler. Madde kötüye kullanımı, düzensiz yeme, aşırı para harcama, sözlü patlamalar şeklinde görülen davranışlar da dürtüselliğin yansımasıdır.

    Borderline kişiliklerde istikrarsız ilişkiler görülür. Yalnız bırakılmaktan korktukları için insanları tekrar tekrar telefonla arayabillirler, fiziksel olarak sürekli temas etmeyi isteyebilirler.

    Borderline kişiliklerin ilişkileri çalkantılıdır. Öngörülmesi zor duygusal tepkiler gösterirler.

    Borderline Kişilik Bozukluğu Nasıl Tedavi Edilir?

    Psikoterapi ekollerinden özellikle diyalektik davranış terapisi ve psikodinamik terapi pek çok kişilik bozukluğunda olduğu gibi borderline kişilik bozukluklarında da en etkili terapi ekolleridir. 

    İlaç tedavisi depresyon, kaygı ve dürtüsel saldırganlığı azaltabilir ancak uzun vadede davranış değişikliği sağlamaz.

    Diyalektik davranış terapisinde duyguları düzenleme, davranış analizleriyle değişim motivasyonunu artırma, çeşitli stratejilerle günlük yaşam için yeni yeteneklerin gelişmesini sağlama gibi birtakım amaçlar güdülür ve bu bağlamda danışan tedavi edilir.

    Terapide özellikle danışan ve terapist arasında kurulan terapötik ilişkinin iyileştirici gücü vardır.

    Borderline kişilik bozukluğu belirtilerine sahip kişilerin destek alabilmesi için bize ulaşmayı unutmayın. Detaylı bilgi için iletişime geçebilirsiniz.

    Kaynakça

    Widiger, T. A. ve Weissman, M. M. (1991). Epidemiology of borderline personality disorder. Psychiatric services42(10), 1015-1021.

    Swartz, M., Blazer, D., George, L. ve Winfield, I. (1990). Estimating the prevalence of borderline personality disorder in the community. Journal of personality disorders4(3), 257-272.

    Bir cevap yazın

    E-posta hesabınız yayımlanmayacak.