Sağlıklı ve Sağlıksız Aile Yapısı

Aile yapısı sürekli değişim-dönüşüm içindedir. Ailenin gelişimi evreler halinde incelenmiş ve aile yaşam döngüsü olarak nitelendirilmiştir. Ailenin sağlıklı-sağlıksız hali zaman içinde değişim gösterebilir, bir evrede sağlıklı iken sonradan sağlıksız hale gelebilir. Sağlıklı olmak için tüm bireylerin buna çaba harcaması gerekir. Sağlık-sağlıksızlık kriterleri zamana göre ve
kültüre göre değişebilir. Aile sağlıklı halini korumak için dönüt geribildirim kullanır (olumlu-olumsuz dönüt). Aileler istikrar ile değişimi dengeleyebilmelidir. Fazla istikrar sistemi duraklatır, fazla değişim kaosa neden olur.

Sağlıklı Aile

Sağlıklı aileler fonksiyonlarını/işlevlerini çok iyi yerine getirirler. Aile üyeleri psikolojik olarak sağlıklıdır. Aile üyeleri birbirleri ile iletişimden memnundur. Aile üyeleri birbirlerine karşı dürüst, içten, güvenilir ve sevgi ile yaklaşır. Aile üyeleri biricikliklerini korur. Aile üyeleri birbirinin mutluluğu, sağlığı için sorumluluk alır. Birlikte olmaktan, ortak
boş zaman etkinliklerinden zevk alırlar. Ailede kurallar, roller, sorumluluklar bütün aile üyelerinin kabul edeceği tarzda belirlenir. Ailenin hiyerarşisi vardır ama bu katı otorite anlamında değildir. Yetişkinler ‘olgun’ bir kişiliğe sahiptir. Aile gelişimsel ve ani değişimlere çabuk ve kolay uyum sağlar. Sistem içinde çok az problem, çatışma vardır. Roller açık, belirgin ve birbirini tamamlar. Aile üyeleri cinsel kimliklerini kabul eder. Eşler arasında olumlu ilişki vardır. Çocukların yetiştirilmesi için ortam oluşturulur.

Sağlıklı Ailenin Fonksiyonları

  • Duyguları anlama ve paylaşma
  • Bireysel farklılıkları kabullenme
  • Ait olma ve sevgi duygularının gelişimi İşbirliği ve taahhüt
  • Temel ihtiyaçları karşılama
  • Mizah duygusu Problem çözme
  • Takdir duygularını paylaşma
  • İletişim Birlikte zaman geçirme

Sağlıksız Aile

  • Fonksiyonlarının bir kaçını başaramayan aileler sağlıksız olabilir.
  • Bazı ailelerin alt sistemlerinde ve sınırlarında sorun olabilir.
  • Rolleri belirsiz olabilir.
  • İletişimleri yetersiz olabilir
  • Ruhsal problem olabilir
  • Eşler henüz duygusal olgunluğa ulaşmamış olabilir
  • Düzen, kural yok olabilir.

Sağlıklı ve sağlıksız aile kendilerini aşağıdaki dört temel boyutta farklı farklı belirler. Bunlar:

1. Kişinin Kendi Özüne Saygısı:

A. Sağlıklı ailede aile üyeleri kendilerini değerli, onurlu ve anlamlı bulurlar. Kişinin kendini değerli bulması ve saygı duyması doğal durumdur. Kişilerin ilişki içinde varoluşa tanıklık boyutlarını yaşamaları ve yaşatmaları, yani kişinin kendi özüne saygısı, sağlıklı ailedeki ilişkilerde bilincin odak noktasını oluşturur.
B. Sağlıksız ailede aile üyeleri kendilerini değerli bulmazlar; çünkü ailede ilişki içinde varoluşa tanıklık boyutlarını yaşamamışlardır. Kişinin kendini değerli bulması ve kendine saygı duyması sağlıksız ailenin bilincinde önemli bir şey olarak yer almaz; sağlıksız ailede bilinç insanların birbirlerini denetlemeleri ve baskı altına almaları üstüne odaklanmıştır. O nedenle, kişinin kendini onurlu ve değerli bulması sağlıksız ailede doğal bir durum değildir; az rastlanan ender bir durumdur.

2. İletişim:

A. Sağlıklı ailede iletişim dolaysız, açık seçik, ayrıntılı ve dürüsttür. Kişiler birbirlerine değer verdikleri ve güvendikleri için iç dünyalarını, algılamalarını, duygu ve düşüncelerini olduğu gibi tüm ayrıntılarıyla paylaşmak isterler.
B. Sağlıksız ailede kişiler birbirlerine gerçekte değer vermedikleri ve ayrıca birbirlerine güvenemedikleri için iç dünyalarını rahatlıkla paylaşamazlar. Bu nedenle sağlıksız ailede iletişim dolaylıdır, belirsizdir ve kapalıdır; yalan çoktur. Savunucu iletişim sağlıksız ailenin en belirgin özelliğidir

3. Aile Kuralları:

A. Aile kuralları sağlıklı ailede ailenin paylaştığı değerler üzerine inşa edilmiş ve açık seçik ifade edilmiş, belirgindir ve esnektir. Kuralların temelinde değerler olduğu için kurallar duruma göre yorumlanarak, gerekirse esnetilerek uygulanır, katı değildir, akla yatkındır.
Sağlıklı ailede aile üyeleri aile kurallarını tartışma konusu yapabilir ve gerekiyorsa değerleri koruyarak kuralları değiştirebilirler.
B. Sağlıksız ailede ailenin davranışlarını düzenleyen değerler ve kurallar çoğu kere açık seçik ifade edilmemiştir, gizlidir. Ne var ki bu kurallar gizli olmasına rağmen katıdır, insafsızdır, tartışılamaz ve değiştirilemez. Daha doğrusu değerler ve kurallar otorite durumunda olan kişinin keyfine göre tanımlanır ve uygulanır.

4. Toplumla İlişki:

A. Sağlıklı ailede aile üyelerinin toplumla ilişkisi yoğundur, ama toplumsal beklentilerin altında ezilmezler. Gerçekçi bir umut vardır; her aile üyesinin geleceğe dönük kendisine heyecan ve şevk veren bir umudu vardır.
B. Sağlıksız ailede insan ilişkileri korkuya dayalı olduğu için toplumla ilişkileri ya karşıdakine yaranmaya veya onu ezmeye yöneliktir. Yani, aile üyeleri geleceğini garanti altına almak isterken ya karşıdakine yalakalık yaparak onun gücünden yararlanmaya çalışır, ya da ona baskı yaparak, onu korkutarak onu istedikleri yönde kullanmaya çabalar.

Kaynakça

Bethany Kline, A. P. C. How to tell the Difference between Healthy and Unhealthy Family Systems.
Fosco, G. M., & Grych, J. H. (2013). Capturing the family context of emotion regulation: A family systems model comparison approach. Journal of Family Issues, 34(4), 557-578.


Emin Terapi Merkezi’nden randevu almak için bize bu linke tıklayarak ulaşabilirsiniz.

Bireysel terapi sayfamıza geri dönmek ve bireysel terapinin ne olduğunu öğrenmek için şu sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.

Ankara Emin Terapi Merkezi Instagram Sayfamızı Ziyaret Edin

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir